Pleasegedrag

Misschien zeg je weleens ja, terwijl je eigenlijk nee bedoelt. Je voelt de weerstand vanbinnen, maar spreekt hem niet uit. Liever pas je je aan dan dat je de sfeer verstoort. Pleasegedrag noemen we dat, en het verstopt zich makkelijk achter vriendelijkheid. Achteraf voel je je moe, of een beetje leeg, zonder dat je precies kunt zeggen waarom.

Als pleaser zet je de behoeften van een ander bijna vanzelf op de eerste plaats. Vaak doe je dat uit angst, angst voor afwijzing, voor kritiek, voor een moment van onenigheid. Op het moment zelf levert dat rust op. De sfeer blijft goed, er ontstaat geen wrijving. Maar die rust is geleend. Op de langere termijn kost het je vaak meer energie dan je in de gaten had.

Er speelt hier meer dan alleen angst. Achter pleasegedrag schuilt vaak ook een oprecht verlangen om gezien te worden, om betekenis te hebben. Je doet je best voor een ander, bijna belangeloos en vaak zonder dat je het zelf goed in de gaten hebt. Dat voelt goed, ook voor de ander. Precies dat maakt het zo lastig te herkennen als patroon. Het lijkt op vriendelijkheid, op zorgzaamheid, op het soort mens dat je wilt zijn. Alleen zit er onder die zorgzaamheid soms nog een vraag die blijft doorwerken: doe ik het wel goed, ben ik wel goed genoeg? Door iets voor een ander te betekenen, beantwoord je die vraag telkens opnieuw. Maar de rust duurt niet lang. De vraag komt terug.

Pleasegedrag ontstaat vaak al vroeg. Misschien groeide je op in een gezin waar de sfeer goed bleef zolang je je aanpaste. Misschien leerde je dat je pas de moeite waard was als je iets voor een ander deed of betekende. Wat er ook aan voorafging, vaak is het een patroon dat je jezelf hebt aangeleerd, en dat betekent ook dat je het weer kunt afleren.

Behulpzaam, zorgzaam en aardig zijn is iets anders dan pleasen. Het verschil zit in de vrijheid: zodra je iets niet meer uit een eigen keuze doet, maar vooral om iets te voorkomen, verschuift het van zorgzaamheid naar pleasegedrag. Maar die keuze voel je vaak niet, omdat het gedrag onbewust is. Het lijkt dan of er geen keuze is, terwijl die er wel is, alleen buiten je zicht. Psycholoog Dana Crowley Jack noemt een verwant patroon self-silencing, het onderdrukken van je eigen gevoelens, behoeften of mening om een relatie goed te houden of om afwijzing voor te blijven. Je zwijgt uit angst dat spreken de harmonie verstoort.

Zorgzaamheid is een kwaliteit. Bij een pleaser is die kwaliteit soms doorgeschoten, tot voorbij het punt waarop er nog ruimte voor jezelf overblijft. Soms zorg je zo goed voor de ander dat je jezelf erin kwijtraakt.

Wie voortdurend gericht is op de ander, raakt het contact met zichzelf ook makkelijker kwijt. Wat vind ik hiervan, wat wil ik zelf, die vragen krijgen minder ruimte wanneer je aandacht steeds naar buiten gaat. Daardoor wordt het ook lastiger om een grens te voelen, laat staan uit te spreken. Je kunt dan moeilijker opkomen voor iets waar je nauwelijks meer contact mee hebt.

Grenzen stellen is dan ook vaak wat een pleaser lastig vindt. Een grens voelt als een mogelijke verstoring van de harmonie, terwijl je juist zoveel moeite hebt gedaan om die te bewaren. Maar een grens hoeft geen verstoring te zijn. Het is de weg terug naar jezelf, terug naar wat jij nodig hebt, naast wat de ander nodig heeft.

De weg hieruit begint bij opmerken, bij bewustworden. Je hoeft jezelf niet meteen drastisch te veranderen. Op het moment waarop je voelt dat er een "ja" of "nee" verlangd wordt, is het al genoeg om even stil te worden, een adempauze te nemen voordat je antwoordt. Een piepklein "nee" op iets kleins is al een begin. In mijn werk als stembevrijder oefen ik dit vaak letterlijk, met je stem, met geluid maken. Wie moeite heeft om zich uit te spreken, hoort en voelt dat vaak eerst terug in zijn of haar stem, voordat het woorden wordt. Elke keer dat je jezelf laat horen, oefen je ook met jezelf laten gelden.

Herken je jezelf hierin? Misschien in een situatie van vandaag, of in een patroon dat al veel langer meegaat. Die herkenning is vaak al een eerste stap. Wil je verder, dan kun je zelf aan de slag met grenzen voelen en durven stellen. Lees meer over stembevrijding, maak kennis met individuele coaching, of ontdek de Jaartraining Stembevrijding & Opstellingen.