Doen in plaats van denken

Je zit vast, voelt je onzeker, wilt dichter bij jezelf komen. Wat doe je dan? De valkuil is, in mijn optiek, dat je gaat nadenken, terwijl doen in plaats van denken je vaak sneller verder helpt. Je zoekt uit waarom je je zo voelt, leest er een boek over, praat erover met wie het maar horen wil. Logisch, want zo hebben we het geleerd: eerst begrijpen, dan voelen dat het klopt, en pas dan, misschien, iets doen.

Wat ik in mijn praktijk vaak tegenkom: mensen bij wie het lijkt of ze hun eigen verhaal blijven herhalen en daarin vast zitten. Een gebeurtenis van vroeger, een situatie thuis of op school toen ze kind waren. Wetenschappers die zich bezighouden met narratieve identiteit zien dat we zo’n verhaal vaak onbewust aanpassen aan wat we over onszelf willen geloven, zonder dat we het doorhebben. Het verhaal wordt dan bijna een identiteit, alsof het maakt wie je bent. Die situatie van toen kun je niet meer veranderen. Wat wel kan veranderen, is het gevoel van nu.

Maar in de praktijk werkt het vaak precies andersom.

Stel, je gaat iets doen wat je normaal niet zou doen. Iets kleins misschien, of juist iets waar je al lang tegenop hebt gezien. Je denkt er waarschijnlijk niet eerst over na of het wel goed zal voelen, je doet het gewoon. En dan gebeurt er iets: er is een andere ervaring, en er komt een gevoel los. Pas daarna, als dat gevoel er al is, komt de gedachte: dit had ik niet verwacht, ik blijk het te kunnen. Die gedachte nodigt weer uit tot meer. Doen, voelen, denken, in die volgorde, niet andersom.

Ik predik dit al jaren tegen cliënten. Begin bij doen, zonder te weten waar het toe leidt. Uit ervaring weet ik dat het werkt. Wat je doet maakt daarbij niet zoveel uit, zingen, judo, hardlopen, als het maar anders is dan het patroon waar je in vastzit. Ik ben van het zingen. Je kunt niet zingen zonder je lichaam, zonder je adem, dus is het meteen ervaren in plaats van erover nadenken.

Dat dit werkt, is niet alleen mijn ervaring. In de embodied cognition, een onderzoeksrichting binnen de psychologie, wordt beschreven dat denken niet los staat van het lichaam. Het ontstaat in het samenspel van lichaam, waarneming en handelen. Wat je waarneemt hangt af van wat je kunt doen, en andersom. Het lichaam is dus niet alleen de uitvoerder van wat het hoofd al heeft bedacht, het is zelf een bron van kennis.

Ook onderzoek naar gedragsactivatie wijst dezelfde kant op. Bij mensen met depressie bleek dat in beweging komen, nog voordat de motivatie er is, net zo effectief is als een volledige cognitieve behandeling. Wie blijft wachten tot het gevoel er is, komt vaak nooit in beweging. Wie in beweging komt, ook al is het klein, doorbreekt de neerwaartse spiraal van piekeren en vermijden.

En dat piekeren zelf? Ook daarvan is bekend dat het juist toeneemt wanneer je te veel alleen bent met je eigen gedachten, zonder iets om je aandacht op te richten. Denken over het probleem lost het probleem dus zelden op. Het houdt het probleem soms juist in stand.

Wat er vroeger is gebeurd, kun je niet ongedaan maken door het te begrijpen. Peter Levine, grondlegger van de lichaamsgerichte traumatherapie Somatic Experiencing, ontdekte dat al veertig jaar geleden bij oorlogsveteranen: praten en relativeren brachten hen niet verder, het lichaam wel. Overweldigende ervaringen worden vastgelegd in een ander deel van de hersenen dan waar je nadenkt en redeneert. Daarom lukt het niet om ze weg te rationaliseren, hoe goed je jezelf ook denkt te kennen. Het inzicht zit niet op de plek waar het probleem zich bevindt.

Dat is precies waarom ik geloof dat je dit soort dingen niet oplost door erover na te denken. Het lichaam moet iets doen, bewegen of geluid maken. Voor mij is dat zingen.

De volgende keer dat je vastzit, hoef je niet eerst te weten waarom. Begin bij doen, en kijk wat het met je doet.

Wil je een seizoen lang werken in een vaste groep? Lees dan meer over de Jaartraining Stembevrijding & Opstellingen. Wil je eerst ervaren hoe zingen voelt zonder oordeel? Kom naar Koor Outloud, of Zing vanuit je hart. Voor individuele coaching-stembevrijding klik hier. Of lees over Stembevrijding. Je hoeft niet te weten hoe het klinkt om te beginnen.