Gevoel wil gevoeld worden

Iemand zingt een paar tonen. De adem zakt wat dieper, de klank wordt voller, en ineens zijn er tranen. Bijna altijd volgt er binnen een paar seconden een verontschuldiging. “Sorry, ik weet niet waar dit vandaan komt.” Of een verklaring: “Ik denk dat ik verdrietig ben.” Ik zie het vaak gebeuren in mijn praktijk, en ik herken het ook van mezelf. Er komt iets in beweging en ons hoofd wil het zo snel mogelijk een plek geven.

Wanneer er tranen zijn, plakken we er al gauw een sticker op. Meestal is dat de sticker van verdriet. Daarmee is het benoemd en kunnen we weer door. Toch kunnen tranen ook iets heel anders zijn. Geraaktheid bijvoorbeeld. Ik noem het weleens smeltwater van de ziel: iets wat lang bevroren was, begint te ontdooien en gaat stromen. Wie er op dat moment een sticker op plakt, zet het stromen vaak weer stil.

Gevoel wil gevoeld worden. Eigenlijk is dat alles wat het vraagt. Ons verstand wil weten wat het is, waar het vandaan komt en wat we ermee moeten. Dat is begrijpelijk, want begrijpen geeft houvast. Gevoelens toelaten vraagt om iets eenvoudigers: ruimte, adem en een moment waarin het er mag zijn. Het begrijpen komt later, vaak vanzelf, als het gevoel zijn weg heeft kunnen gaan.

Dat is meer dan een mooie gedachte. De Engelse psycholoog Ed Watkins onderzocht wat er gebeurt wanneer mensen met een gevoel bezig zijn. De ene groep dacht na over de oorzaken, de betekenis en de gevolgen ervan. De andere groep richtte de aandacht op hoe het gevoel aanvoelde, in het moment zelf. De mensen die bleven analyseren, reageerden emotioneel sterker. Wie bij de ervaring bleef, kwam er rustiger doorheen. In de blog Doen in plaats van denken schreef ik al over hoe makkelijk we vast komen te zitten in ons eigen verhaal. Hier zie je hetzelfde gebeuren, alleen dan met gevoel.

Betekent dit dat woorden in de weg zitten? Onderzoek van Matthew Lieberman aan de Universiteit van Californië laat iets interessants zien. Wanneer mensen een gevoel benoemen met één eenvoudig woord, zoals boos of bang, wordt het alarmcentrum in de hersenen juist rustiger. Het verschil zit volgens mij in waar het woord vandaan komt. Een woord dat opkomt uit wat je voelt, helpt je landen. Een sticker die je er snel opplakt omdat het ergens bij moet passen, sluit het gevoel af voordat het zich heeft kunnen laten zien.

Mijn ambitie is om mensen dichter bij zichzelf te brengen, in balans tussen hoofd en hart. Hoe het klinkt, is daarbij totaal niet relevant. Zingen is voor mij een geweldige manier om die balans te oefenen, omdat zingen verbonden is met de ademhaling. Adem en gevoel horen bij elkaar. Wie vrijer gaat ademen, voelt meer. Zo kan het gebeuren dat er tijdens het zingen ineens tranen komen. Voor veel mensen voelt dat eerst kwetsbaar. Juist daarom is het fijn om dat niet alleen te hoeven doen. In een sessie stembevrijding krijgt dat moment alle ruimte, en mag het begrijpen nog even wachten. Vaak verandert het geluid daarna, het wordt zachter of juist voller, en soms vertelt iemand na afloop wat er gebeurde. Soms blijft het bij voelen, en ook dat is goed.

Misschien merk je de komende tijd een moment waarop er iets in je opkomt. Een brok in je keel, tranen die ineens prikken, een warmte die je niet kunt plaatsen. Probeer dan eens de sticker nog even in je hand te houden. Adem, merk waar het zit in je lijf en laat het er zijn. Kijk wat er gebeurt als je het gevoel eerst voelt en het begrijpen later laat komen. Wil je daar samen verder in gaan? Je bent van harte welkom, in een coachingstraject of in de Jaartraining.